کریدور بینالمللی حملونقل «شمال – جنوب»

کریدور بینالمللی حملونقل «شمال – جنوب»

در ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۰، در جریان دومین کنفرانس اوراسیایی حملونقل در شهر سنتپترزبورگ، روسیه، هند و ایران یک توافقنامه بینالدولی درباره ایجاد کریدور بینالمللی حملونقل «شمال – جنوب» (خط سرخ روی نقشه) امضا کردند که بعدها کشورهایی مانند عمان، آذربایجان، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان، سوریه، ترکیه، تاجیکستان و قرقیزستان به آن پیوستند.

کریدور بینالمللی حملونقل (INSTC) «شمال – جنوب» پروژهای بلندپروازانه برای ایجاد یک مسیر حملونقل چندوجهی مسافر و کالا از بندر دریایی سنتپترزبورگ تا یکی از بزرگترین بندرهای ساحل غربی هند — بمبئی — با طول کل ۷۲۰۰ کیلومتر است. مزیتهای اصلی این کریدور کاهش دوبرابری فاصله حمل، ۴۰ درصدی زمان ترانزیت و ۳۰ درصدی هزینههای حملونقل در مقایسه با مسیر دریایی بینالمللی از کانال سوئز (خط سبز روی نقشه) با طول ۱۴۵۰۰ کیلومتر است.

افزون بر مزیتهای یادشده، ایجاد کریدور «شمال – جنوب» به روسیه امکان دسترسی به بزرگترین بازارهای سریعاً رشدیابنده ایران، هند، پاکستان، جنوب شرق آسیا، آفریقا و خاورمیانه را میدهد؛ و به هند و ایران امکان دسترسی به بازارهای روسیه، شمال و غرب اروپا از طریق دریای بالتیک و آسیای مرکزی از طریق مسیر شرقی کریدور «شمال – جنوب» را فراهم میکند. ایران به کشور کلیدی این کریدور تبدیل میشود که همه این مسیرها از آن عبور خواهند کرد.

این کریدور همچنین جایگزینی برای کانال سوئز فراهم میکند؛ در سال ۲۰۲۰ حجم حمل کالا از آن حدود ۱۲ درصد حجم جهانی حمل کالا بود (کمتر از ۲۰۱۹ به دلیل همهگیری). تردد کشتیها از کانال سوئز سالانه ۱۹ هزار فروند بود، در مقایسه با کانال پاناما، یکی دیگر از مهمترین کانالهای جهان، که سالانه بیش از ۱۴ هزار فروند از آن گذشت. در سال ۲۰۲۲ کانال سوئز رکورد تاریخی جریان بار در تمام تاریخ خود را ثبت کرد: بیش از ۲۳ هزار فروند کشتی با ۱٫۴ میلیارد تن کالا از آن گذشت. اما در سال ۲۰۲۴ درآمد مصر از کانال سوئز به دلیل حملات حوثیها به کشتیها در دریای سرخ تقریباً به نصف کاهش یافت.

کریدور «شمال – جنوب»

کریدور بینالمللی حملونقل (INSTC) «شمال – جنوب» سه مسیر اصلی حمل کالا نسبت به دریای خزر را در نظر گرفته است:

▪️مسیر ترانسخزر: از طریق بندرهای آستراخان، اولیا و ماخاچقلعه در روسیه و بندرهای بندر انزلی، امیرآباد و نوشهر در ایران.

▪️مسیر شرقی:

• شاخه ریلی موجود از طریق قرهقالپاقستان از خاک قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان میگذرد و از گذرگاه مرزی تجن – سرخس به شبکه ریلی ایران میرسد، با تغییر بوژیها از عرض روسی ۱۵۲۰ میلیمتر به عرض اروپایی ۱۴۳۵ میلیمتر مورد استفاده در ایران در ایستگاهی در ترکمنستان؛

• شاخه ریلی موجود از طریق ایستگاه بولاشک، که ازبکستان را دور میزند و مستقیماً از غرب قزاقستان به ترکمنستان میرود، از گذرگاه مرزی اترک – گرگان به ایران میرسد، با تعویض جفتچرخها در گذرگاه مرزی گرگان در ایران.

▪️مسیر غربی: جهت آستراخان – ماخاچقلعه – سامور، سپس از خاک آذربایجان تا ایستگاه آستارا و از خاک ایران در طول خط در حال ساخت آستارا – رشت – قزوین. قطعات ریلی آستارا (آذربایجان) – آستارا (ایران) و رشت – قزوین در ایران به بهرهبرداری رسیدهاند. اما درباره قطعه ریلی رشت – آستارا، در ۱۷ مه ۲۰۲۳ توافقنامه بینالدولی میان روسیه و ایران برای ساخت این قطعه به طول ۱۶۲ کیلومتر امضا شد که طبق برنامهها باید تا سال ۲۰۲۷ به پایان برسد. در مسیر غربی کریدور، پس از پایان ساخت شاخه رشت – آستارا، قطارها از روسیه از طریق آذربایجان و ایران به بندر ایرانی بندرعباس و سپس از طریق دریا به شهر بندری هندی بمبئی خواهند رفت.

بر پایه پیشبینیها، در نتیجه راهاندازی راهآهن رشت – آستارا، حجم ترانزیت از مسیر غربی کریدور «شمال – جنوب» میتواند به ۳۰ میلیون تن افزایش یابد، و کل جریان بار از همه مسیرها، از جمله ترانسخزر، شرقی و غربی، باید تا سال ۲۰۳۰ از ۱۵ میلیون تن به ۴۵ میلیون تن برسد. افزون بر هند، در ادامه میتوان مسیرهای تجاری را به عراق، کویت، قطر، امارات، عربستان سعودی، عمان، یمن و سریلانکا کشید. این کریدور در آینده کشورهای آفریقا، جنوب شرق آسیا و اقیانوسیه را در بر خواهد گرفت.