Iqtibos · Iqtiboslar · 25-sentabr, 2026
“Jahon iqtisodiyotida gegemonlik deganda bir davlatning boshqalarga bir qator qoidalarni majburan yuklash qobiliyati tushuniladi”
— Immanuel Wallerstein
siyosatiqtisodiyotfalsafa

«Jahon iqtisodiyotida gegemonlik deganda bir davlatning boshqa barcha davlatlarga bir qator qoidalarni majburan yuklash qobiliyati tushuniladi, natijada jahon tizimida nisbiy tartib saqlanadi. Shumpeter o’z nazariyalarida «nisbiy» tartibning ahamiyatini qat’iy ta’kidlagan.

Tartibsizliklar — tashqi va ichki (fuqarolik) urushlar, mafiya tovlamachiligi, amaldorlar va institutlar orasida keng tarqalgan korruptsiya, sekin o’sayotgan mayda jinoyatchilik — jahon aholisining kichik qatlamlari uchun foydalidir. Ammo ular kapital jamg’arishni maksimal darajaga yetkazishga qaratilgan global intilishga to’sqinlik qiladi. Darhaqiqat, ular kapitalistik jamg’arishni saqlash va kengaytirish uchun zarur bo’lgan infratuzilmaning katta qismini vayron qiladi. Bundan kelib chiqadiki, gegemon davlat tomonidan nisbiy tartibning majburan o’rnatilishi kapitalistik tizimning umuman «normal» ishlashiga yordam beradi.

U gegemon davlatning o’zi — uning davlati, tadbirkorlari va oddiy fuqarolari uchun yana ham foydalidir. Butun tizim uchun (va gegemon davlat uchun) foydaning boshqa davlatlar hamda ularning tadbirkorlari va fuqarolari uchun ham foyda keltirishiga shubha qilishga asoslar bor. Mojaro aynan shundan iborat, shuningdek, bunday gegemonlikka erishish va uni saqlab qolish nima uchun bunchalik qiyin va nima uchun bu juda kamdan-kam sodir bo’lishini ham shu tushuntiradi».

(Immanuel Vallerstayn, «Kapitalizmning kelajagi bormi?» kitobidan).